Kada se govori o poreskim obavezama u Srbiji, pojmovi poput akontacije i akontacije poreza na dobit često izazivaju nedoumice, naročito kod novih preduzetnika i vlasnika firmi koji se prvi put susreću sa ovim obavezama. 

Iako se akontacija u najširem smislu može shvatiti kao plaćanje unapred, u poreskom sistemu ona ima vrlo precizno definisanu ulogu, rokove i posledice ukoliko se ne poštuje.

U nastavku teksta saznajte šta je akontacija, kako funkcioniše akontacija poreza na dobit u Srbiji, koji su rokovi za plaćanje i još mnogo toga.

Šta je akontacija? 

Akontacija predstavlja uplatu određenog iznosa unapred, pre konačnog obračuna neke obaveze. 

U praksi se ovaj pojam najčešće koristi u finansijama, poreskom sistemu i poslovanju, gde akontacija služi kao privremeno izmirenje obaveze koja će kasnije biti tačno utvrđena na osnovu stvarnih rezultata.

U poreskom kontekstu, akontacija znači da obveznik ne plaća porez jednokratno na kraju godine, već ga uplaćuje sukcesivno tokom godine, u unapred određenim iznosima i rokovima. 

Važno je razumeti da akontacija nije dodatni trošak, već samo način plaćanja buduće obaveze. 

Nakon završetka poreskog perioda vrši se konačni obračun, pri čemu se već plaćene akontacije oduzimaju od ukupne poreske obaveze. Ako je tokom godine uplaćeno više nego što je stvarna obaveza, nastaje preplata, dok se u suprotnom slučaju plaća razlika.

Šta predstavlja akontacija poreza na dobit?

Akontacija poreza na dobit predstavlja obavezu pravnih lica da tokom poreske godine mesečno plaćaju porez na dobit unapred, na osnovu iznosa poreza utvrđenog u prethodnoj poreskoj godini ili procene rezultata poslovanja, u slučaju novoosnovanih firmi.

U Srbiji se porez na dobit pravnih lica plaća po stopi od 15%, a akontacije služe da se ta obaveza raspodeli ravnomerno tokom godine, umesto da se ceo iznos plaća odjednom nakon završetka poslovne godine. 

Za firme koje su poslovale prethodne godine, mesečna akontacija poreza na dobit utvrđuje se tako što se iznos poreza iskazan u poslednjoj podnetoj poreskoj prijavi podeli sa 12. Tako dobijeni iznos plaća se svakog meseca, najkasnije do 15. dana u mesecu za prethodni mesec.

Kod novoosnovanih pravnih lica, akontacija se utvrđuje na osnovu procene prihoda i rashoda za prvu godinu poslovanja, koja se iskazuje u poreskoj prijavi. 

Nakon završetka poreskog perioda vrši se konačni obračun poreza, pri čemu se uplaćene akontacije upoređuju sa stvarno ostvarenim rezultatom.

Kako se obračunava i plaća akontacija poreza na dobit

Način obračuna i plaćanja akontacije poreza na dobit zavisi od toga da li je pravno lice već poslovalo u prethodnoj godini ili je reč o novoosnovanoj firmi.

Kao što smo već pomenuli, kod firmi koje su imale poslovanje u prethodnoj poreskoj godini, mesečna akontacija se obračunava na osnovu poslednje podnete poreske prijave poreza na dobit. Iznos utvrđenog poreza deli se sa 12 i tako dobijeni iznos predstavlja mesečnu akontaciju koja se plaća tokom cele naredne godine. 

Ovaj iznos ostaje nepromenjen sve do podnošenja nove poreske prijave, osim u slučaju podnošenja zahteva za izmenu akontacija.

Za novoosnovana pravna lica, akontacija poreza na dobit utvrđuje se na osnovu procene prihoda i rashoda za prvu godinu poslovanja, koja se iskazuje u poreskoj prijavi. 

Na osnovu te procene Poreska uprava utvrđuje visinu mesečnih akontacija koje se plaćaju do kraja poreskog perioda.

Plaćanje akontacije poreza na dobit vrši se mesečno, i to najkasnije do 15. dana u mesecu za prethodni mesec. Uplate se vrše na propisani račun javnih prihoda, uz obavezno navođenje odgovarajućeg poziva na broj, u skladu sa uputstvima Poreske uprave.

Zašto je bolje otvoriti firmu početkom a ne krajem godine? 

Vreme osnivanja firme ima značajan uticaj na poresko planiranje i administrativne obaveze, a u praksi se često pokazuje da je otvaranje firme početkom kalendarske godine povoljnije nego pokretanje poslovanja pred njen kraj.

Jedan od ključnih razloga je upravo akontacija poreza na dobit. 

Kada se firma osnuje početkom godine, poreski period se u potpunosti poklapa sa kalendarskom godinom, što omogućava realnije planiranje prihoda, rashoda i budućih akontacija. Poslovni rezultati se prate tokom punih 12 meseci, bez potrebe za procenama za skraćeni period, koje su često manje precizne.

Suprotno tome, firme koje se osnivaju krajem godine imaju nepotpun poreski period, što znači da se poreska prijava podnosi za samo nekoliko meseci poslovanja. 

Upravo na osnovu tog skraćenog perioda može se formirati visina akontacija za narednu godinu, što u praksi često dovodi do nerealno visokih ili neusklađenih akontacija, naročito ako je u kratkom periodu ostvaren veći prihod.

Iz tog razloga, preduzetnicima i vlasnicima firmi koji planiraju pokretanje poslovanja često se savetuje da, kada god je to moguće, osnivanje firme tempiraju za početak godine, uz stručnu podršku knjigovodstvene agencije koja će od starta postaviti poslovanje na zdravim i zakonitim osnovama.

Da li svaka firma mora da plaća akontaciju?

Akontaciju poreza na dobit plaćaju pravna lica, odnosno:

• društva sa ograničenom odgovornošću (DOO),
• akcionarska društva,
• druga pravna lica koja podležu porezu na dobit pravnih lica.

Kod ovih subjekata, akontacija predstavlja redovnu mesečnu obavezu, bez obzira na to da li je u tekućem mesecu ostvarena dobit, jer se zasniva na prethodno utvrđenoj poreskoj obavezi ili proceni poslovanja.

Sa druge strane, preduzetnici u Srbiji ne plaćaju porez na dobit, već porez na prihod od samostalne delatnosti.

Šta ako nemamo dobit – da li plaćamo akontaciju?

Ako je pravno lice u prethodnoj poreskoj godini imalo utvrđenu obavezu poreza na dobit, mesečne akontacije se plaćaju i tokom naredne godine, bez obzira na trenutne poslovne rezultate. 

To znači da čak i u situaciji kada firma posluje sa gubitkom ili ima minimalne prihode, akontacije ostaju obaveza sve dok se ne izvrši konačni obračun ili ne odobri njihova izmena.

Međutim, zakon omogućava da obveznik, u slučaju značajnog pada poslovanja ili očekivanog gubitka, podnese zahtev za smanjenje ili ukidanje akontacija. 

Uz zahtev je neophodno dostaviti odgovarajuću dokumentaciju i obrazloženje koje potvrđuje da je procenjena poreska obaveza za tekuću godinu manja od prethodne. Odluku o tome donosi Poreska uprava.

Ukoliko firma tokom cele godine zaista ostvari gubitak, prilikom podnošenja godišnje poreske prijave dolazi do konačnog obračuna.

Tada se već uplaćene akontacije upoređuju sa stvarnom obavezom, a eventualna preplata može se preneti na naredni poreski period ili zatražiti povraćaj.

Šta se dešava ako kasnim sa uplatom akontacija?

Kašnjenje sa uplatom akontacija poreza na dobit smatra se poreskim dugom i može imati konkretne finansijske i pravne posledice po firmu. Iako se u praksi ponekad potcenjuje značaj pravovremenih uplata, Poreska uprava ovaj vid obaveze tretira isto kao i svaku drugu neizmirenu poresku obavezu.

U slučaju kašnjenja, na iznos duga se automatski obračunava zatezna kamata, počev od prvog dana nakon isteka zakonskog roka za plaćanje. Zatezna kamata se obračunava po stopi propisanoj Zakonom o poreskom postupku i poreskoj administraciji i uvećava ukupno dugovanje sve do trenutka izmirenja obaveze.

Pored kamate, dugotrajnije ili učestalo kašnjenje može dovesti i do pokretanja postupka prinudne naplate od strane Poreske uprave. 

To može uključivati blokadu poslovnog računa, prinudnu naplatu sa računa firme ili druge mere predviđene zakonom, što može ozbiljno ugroziti likvidnost i svakodnevno poslovanje.

Važno je napomenuti da kašnjenje sa akontacijama može negativno uticati i na poreski bonitet firme, što u određenim situacijama može predstavljati prepreku za učešće na javnim tenderima, dobijanje kredita ili saradnju sa većim poslovnim partnerima.

Zaključak – Savet knjigovođe

Iz prakse se jasno vidi da se najveći problemi javljaju onda kada se akontacije ne prate redovno ili kada se poslovne promene ne prijave na vreme. 

Zato je važno znati da zakon omogućava korekcije akontacija u slučaju pada prihoda ili očekivanog gubitka, ali samo ako se reaguje blagovremeno i uz odgovarajuću dokumentaciju.

Uz stručnu knjigovodstvenu podršku, akontacije prestaju da budu nepoznanica i postaju predvidiv i kontrolisan deo poslovanja. 

Dakle, ako želite sigurnost, tačnost i pravovremene informacije, profesionalno vođenje knjiga je investicija koja se uvek isplati. Kontaktirajte nas i saznajte kako vam možemo pomoći.